İsveç’in kuzeyinde yer alan Kiruna, dünyanın en sıra dışı kentsel dönüşüm projelerinden birine sahne oluyor. Avrupa’nın en büyük demir cevheri madenlerinden birinin üzerinde kurulu olan kent, yer altındaki madencilik faaliyetlerinin oluşturduğu çökme riski nedeniyle aşamalı olarak yeni yerleşim alanına taşınıyor.
Madende üretimin daha derin seviyelere inmesiyle birlikte zeminde çatlaklar ve çökme tehlikesi ortaya çıktı. Güvenlik riskinin artması üzerine yetkililer, kentin belirli bölümlerinin yeni yerleşim alanına taşınmasına karar verdi. Proje kapsamında hem vatandaşların güvenliğinin sağlanması hem de kentin tarihi dokusunun korunması amaçlanıyor.
TARİHİ KİLİSE PARÇALANMADAN TAŞINDI
Taşıma çalışmalarının en dikkat çeken aşamalarından biri, 1912 yılında inşa edilen Kiruna Kilisesi’nin yeni yerine nakledilmesi oldu. Yaklaşık 672 ton ağırlığındaki tarihi yapı, zarar görmemesi için hidrolik sistemlerle çelik platform üzerine alındı. Daha sonra özel taşıyıcı araçlarla yeni şehir merkezindeki yerine götürülen kilise için aylar süren mühendislik hazırlıkları gerçekleştirildi. Operasyon öncesinde güzergâhtaki yollar genişletildi, altyapı güçlendirildi ve taşıma süreci titizlikle planlandı.
TARİHİ ESERLER ÖZEL KORUMA ALTINDA
Kilise içerisindeki tarihi org, sunak ve diğer kültürel değere sahip eserler de taşıma sırasında özel koruma yöntemleriyle muhafaza edildi. Kilisenin çan kulesinin ise ilerleyen dönemde ayrı bir operasyonla yeni yerine taşınması planlanıyor.
23 TARİHİ YAPI KORUNACAK
Kiruna’daki dönüşüm yalnızca kiliseyle sınırlı değil. Kent genelinde tarihi ve kültürel öneme sahip 23 yapı için koruma kararı alındı. Bu yapılardan bazıları bütün halinde taşınırken, bazıları sökülerek yeni yerlerinde aslına uygun şekilde yeniden inşa edilecek.
Eski şehir merkezinde yaşayan vatandaşlara ise yeni konutlar veya tazminat seçenekleri sunuluyor. Böylece hem güvenli yaşam alanları oluşturulması hem de Kiruna’nın kültürel mirasının gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor.
GEÇMİŞİNİ KORUYARAK GELECEĞE TAŞINIYOR
Yıllar boyunca kentin ekonomik gelişiminin temelini oluşturan demir cevheri madeni, bugün Kiruna’nın yer değiştirmesinin en önemli nedeni haline geldi. Dünyada benzeri az görülen proje kapsamında kent, tarihi yapıları ve kültürel kimliğini koruyarak yeni yerleşim alanında yaşamını sürdürmeye hazırlanıyor.
YALOVA’DA DA KÖŞK TAŞINMIŞTI
Benzer bir uygulama Türkiye’de de yaklaşık bir asır önce gerçekleştirildi. Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla 1929 yılında Yalova’da 22 günde inşa edilen Yürüyen Köşk, 1930 yılında köşkün yanındaki çınar ağacının dalının kesilmemesi için raylar üzerinde yaklaşık 4,8 metre kaydırıldı. Atatürk’ün “Ağaç kesilmeyecek, bina taşınacak.” talimatıyla gerçekleştirilen çalışma, Türkiye’de tarihi bir yapının korunarak yerinin değiştirilmesine ilişkin en dikkat çekici örneklerden biri olarak kabul ediliyor.
